Оюун сэдьхэлэй уг эхиндэ

Октябриин 30-31 үдэрнүүдтэ мэдээжэ буряад эрдэмтэн, профессор Надежда Шаракшиновагай түрэһөөр 110 жэлэй ойдо зорюулагдаһан «Арадай аман зохёолой юртэмсэ монгол арадуудай түүхын ба соёлой оршон байдалда» гэһэн уласхоорондын эрдэмэй-практическа хуралдаан үнгэрбэ. Конференциин хүдэлмэридэ Эрхүү можын, Буряад Уласай, Элиста, Саха-Яхадай, Монгол гүрэнэй эрдэмтэд хабаадаа.
Түрүүшын үдэр Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй хэлэ бэшэгэй, хари хэлэнүүдэй, олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй харилсаанай дээдэ һургуулида хабаадагшадые Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй ректор Александр Шмидт, Эрхүү можын губернаторай орлогшо – УОБО захиргаанай хүтэлбэрилэгшэ Анатолий Прокопьев, Эрхүү хотодо Монголой генеральна консул Батсух Ичинхорлоо, Эрхүүгэй гүрэнэй филологиин, гадаада хэлэнүүдэй дээдэ һургуулиин захирал Марина Ташлыкова, хотын Дүүмын депутат Владимир Мунханов болон бусад мэндэшэлээ. 
Эндэ элитэ эрдэмтэнэй олон тоото шабинар, мүнөө болоходо агууехэ багшынгаа эрдэмэй замые үргэлжэлүүлэгшэд Улаан-Үдэ хотын, монголой эрдэмтэд сугларһан байна.
– Алдар суута нэрэтэй, баян намтартай, материальна болон соёлой баялигые зохёогшо Надежда Осиповна Шаракшиновагай 110 жэлэй ойдо зорюулагдажа, эрдэмэй-практическа конференци үнгэргэгдэжэ байна. Хөөрэлдөөн соошье, диалог соошье тэрэнэй ажалай шухала удха улам бүри ойлгогдоно. Бидэндэ, мүнөө үеынхидтэ, олон яһатанай үнэтэ зүйлнүүдые сахижа, залуушуулда, һурагшадта, оюутадта дамжуулха шухала. Энэ хадаа шухала зүйл, юундэб гэхэдэ оюун сэдьхэлэй үнэтэ зүйлнүүдые сахихагүйгөөр ерээдүй үгы. Энэнь юрын үнэн. Надежда Осиповнагай бүхы хэһэн ажал, ажаябуулгань мүнөөдэр бидэндэ бултанда ехэ удха шанартай», – гэжэ Анатолий Прокопьев хэлэбэ.
Хуралдаан эрдэмэй шэнэ амжалтануудые ба һанал бодолнуудые нээжэ, танилсуулха, эрдэмэй дүнгүүдые туршаха, эрдэмэй арсалдаануудые хүгжөөхэ зорилготойгоор үнгэргэгдэдэг. Тус хэмжээ ябуулга хадаа дээдэ һургуулинуудта үндэһэлһэн монгол шудалал хүгжөөхэ, дээдэ һургуулиин болон эрдэмэй шэнжэлгэнүүдые нэгэдүүлхэ, Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ һургуули болон Ородой болон уласхоорондын түрүү дээдэ һургуулинуудай хоорондо нягта харилсаа холбоо хүгжөөхэ зорилготой.
Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ һургуулида эрхим аман зохёолшо, гүн ухаанай эрдэмэй доктор Надежда Шаракшиновагай түрэһөөр 110 жэлэй ойдо дашарамдуулагдаһан «Мир фольклора в контексте истории и культуры монгольских народов» гэһэн эрдэмэй-практическа конференциин дэргэдэ аман зохеолдо, буряад хэлэндэ зорюулагдаһан элидхэлнүүд уншагдаа.
Тэрэ тоодо тойрогой захиргаанай үндэһэн хэлэнүүдэй таһагай дарга Вероника Харбанова» Гэсэр эпосэй хэлэн тухай» шэнжэлэлгын хүдэлмэри бэлдэбэ.
Оһын аймагай Бэлшэрэй һургуулиин буряад хэлэ болон уран зохеолой багша Дарья Спасова болон Боохоной багшанарай колледжын багша Дарима Балданова гэгшэд элидхэлнүүдые уншаба.
Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй хэлэ бэшэгэй, хари хэлэнүүдэй болон олондо мэдээсэл тараадаг харилсаанай дээдэ һургуулида удха шанартай хөөрэлдөөн үнгэрөө гээд тэмдэглэлтэй.
Конференциин хүдэлмэри октябриин 31-дэ Усть-Ордын Үндэһэтэ номой санда үргэлжэлөө.
Усть-Ордын Үндэһэтэнэй номой санда буряадай элитэ эрдэмтэн Надежда Шаракшиновагай түрэһөөр 110 жэлэй ойдо зорюулагдаһан «Мир фольклора в контексте истории и культуры монгольских народов» гэһэн эрдэмэй-практическа конференци үргэлжэлбэ.
Тойрогой захиргаанай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Андрей Дмитриев, Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй буряад хэлэ бэшэгэй таһагай даагша Елена Шаракшинова хабаадагшадые мэндэшэлээ.
Аман зохеолой, соел болбосоролой сэдэбүүдтэ зорюулагдаһан һонирхолтой элидхэлнүүд хоер секциин зүблөөнүүдтэ шагнагдаа.
Эрхүү можын, Буряад Уласай, Монголой эрдэмтэд арадайнгаа еһо гурим, түүхэ, хэлэн тухай гүнзэгы шэнжэлэлгын хүдэлмэринүүдтэй танилсуулба.
Эхирэд-Булагадай аймагай болбосоролой түлөөлэгшэд Алексей Андреев, Эльвира Дархаева гэгшэд Надежда Осиповнагай шабинар болоно. Тэдэнэрэй элидхэлнүүд олоной анхарал татаба.
Мүн лэ Усть-Орда тосхоной ажаһуугша, түүхын эрдэмэй кандидат Нина Белобородова сугларагшадые Надежда Осиповнагай шэнжэлгэтэй (таабаринууд, үльгэрнүүд, буряад дайшалхы дуунууд, нааданай дуунууд, түхэреэн хатарнууд) танилсуулба. Нина Михайловна буряад зонһоо илгаатайгаар ород таабаринуудые жэлэй ямаршье сагта асуудаг, тэдэндэ ямаршье шэдитэ нүлөө үзүүлдэггүй – байгаалидаа наада баридаг байгаа гэжэ тэмдэглэбэ. Үльгэршэдһөө илгаатайгаар ород үльгэршэд ямаршье сагта, ямаршье оршон байдалда, ямаршье тусхай ёһололгүйгөөр баатарнууд тухай, тэдэнэй габьяа тухай былинануудые дууладаг байгаа гэжэ тэрэ тайлбарилба. Былинануудһаа гадна шажанай хүмүүжүүлгын, һүнэһые эдэгээхэ, нүгэлөө наманшалхыень уряалхын тула Нангин Бэшэгэй (Евангелиин) сэдэбүүдые хэрэглэн, оюун сэдьхэлэй шүлэгүүдые гүйсэдхэдэг байгаа. Эдэниие ехэ сагаан һарын үедэ дууладаг байгаа гээд тэмдэглэбэ.

«Эрдэмэй баялиг – Кладезь мудрости
Усть-Ордын Буряадай тойрогой Үндэһэтэнэй музейдэ «Эрдэмэй баялиг – Бэлигэй аршаан. Надежда Осиповна Шаракшинова» гэһэн үзэсхэлэн нээгдэбэ. Эндэ анха түрүүшынхиеэ Надежда Осиповнагай үмсын хэрэгсэлнүүд табигдаба.
Усть-Ордын Буряадай тойрогой захиргаанай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Андрей Дмитриев, Усть-Ордын Үндэһэтэнэй музейн дарга Афталина Арзаева,  Надежда Осиповнагай басаган, биологииин эрдэмэй доктор Маргарита Ербаева, эрдэмтэнэй шабинар үгэнүүдые хэлээ. 
– Мүнөө  Маргарита Александровнагай ашаар, Надежда Осиповнагай гайхамшагта суглуулбариин эзэд болобобди, – гэжэ Афталина Арзаева хэлэбэ.
Үзэсхэлэндэ Надежда Шаракшиновагай ная гаран хубиин зүйлнүүд табигданхай .
Казаньһаа 1905 оной бэшэгэй стол, бэшэгэй машинка, радиограмма, Зенит-3М фотоаппарат, Агын тойрог ой дүүргэжэ байһан оюутадай багшадаа бэлэглэһэн  буряад үндэһэн хубсаһан, пластинкын альбом, элдэб янзын шэрээ, хүүхэлдэйнүүд, зурагууд, фотозурагууд, 1949, 1971 онуудай диссертацинууд, буряад баатарлиг номууд эндэ ороно.
 Музей Маргарита Ербаевада «Хүндэтэ бэлэглэгшэ» гэһэн тэмдэг, баяр баясхалангай бэшэг, дурасхаалай бэлэгүүдые барюулаа. Тиигэжэ Маргарита Александровна Үндэһэтэнэй музейн Хүндэтэ хандибарилагшадай клубта ороһон байна. Гүрэнэй дуу хатарай «Талын аялганууд» ансамблиин артистнар дуунай бэлэг барюулаа. Дурасхаалай үзэсхэлэн эрдэмтэнэй зээ Надежда басагнай бэлдэһэн «Хранитель Эха» гэһэн баримтата фильмээр түгэсэбэ.
Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ hургуулиин, тойрогой захиргаанай эмхидхэгдэhэн энэ хуралдаан хоер үдэрэй туршада аша үрэтэй үнгэрбэ. Агууехэ буряадай эрдэмтэн Надежда Шаракшиновагай наһанайнь хэрэг буряад зонойнгоо дунда хэзээнэйшье сагта шухала зандаа.

Дополнительные фотографии:  Загрузить / Загрузить