Уран бэлигэй түүхэ

Шэнэ жэлэй урда хүгжэм зэмсэг зэмсэг бүтээгшэ Балдан Гомбоев тухай ном хэблэгдэбэ.

Буряадай эрхим хүгжэмшэн, хүгжэм зохёогшо, зэмсэг бүтээгшэ Балдан Чимитович Гомбоевой ажабайдалда, ажал хэрэгтэнь зорюулагдаһан «Балдан Гомбоевай абяагүй хүбшэргэйнүүд» гэһэн ном Улаан-Үдэдэ хэблэгдээ. Номой автор, бүридхэгшэ Виктор Адвокатов, Буряад Уласай габьяата эрдэмтэн, физикэ-математикын эрдэмэй дид-доктор.

Энэ ном соо Балдан Гомбоев дуу зохёогшо, багша, зэмсэг зэмсэг бүтээгшэ, һүр жабхаланта, олон янзын бэлигтэй хүн байһан тухай материалнууд оруулагданхай. Хүгжэмшэнэй дурасхаалые залуу, ерээдүй үетэндэ үлөөхэ гол зорилго гэжэ автор тэмдэглэнэ. Тиихэдэ тэрэнэй үетэн нүхэдэйнь, хамта ажаллаһан нүхэдэйнь дурсалганууд, тэрэ тоодо Россиин Уран зураашадай холбооной гэшүүн Анжелика Алсаткина, «Усть-Ордын үнэн» сониной сурбалжалагша Намжилма Цыденова гэгшэдэй дурсалганууд суглуулагданхай.

Мүн лэ тэрэ үеын тойрогой сэтгүүлшэд Фаина Белобанова, Александр Голосов, Константин Белопотапов гэгшэдэй бэлигтэй хүгжэмшэн тухай статьянуудай хэһэгүүд табигдана.

Балдан Гомбоев Хэжэнгын аймаг гарбалтай, Красноярск хотын дээдэ һургуулиин һүүлээр түрэл нютагтаа ажалайнгаа намтар эхилһэн байдаг. Һургуулиин дарга, инженер, архитектор,соелой таhагай дарга болон бусад тушаалнуудта харюусалга ехэтэй хүдэлһэн.

Тэрэнэй Россиин арадуудай үндэһэн хүгжэмэй зэр зэмсэгүүдые һэргээлгын талаар ехэ ажаябуулга сэгнэшэгүй. Хальмаг, Кавказ, Тыва, Алтай, Хакас арадуудай эртэ урданай хүгжэмэй зэмсэгүүдэй түүхэ уудалжа, заншалта инструментнүүдые һэргээн, бэлиг шадабарияа олон шабинарта дамжуулһан аша габьяатай юм.

Балдан Гомбоевой ажабайдалайнь, ажалайнь горитойхон хубинь Усть-Ордын Буряадай тойрогтой холбоотой. 1993 ондо тойрог уригдажа, буряад хүгжэмэй зэмсэгүүдэй туршалгын макет бүтээлгын ажалаа үргэлжэлүүлжэ, Тобшуурай һургуули байгуулаа. Хүгжэмшэдэй, зэмсэг бүтээгшэдэй һуралсалай талмай болоһон юм.

Гүрэнэй дуу болон хатарай «Талын аялганууд» ансамблитай нягта холбоо барисатай хүдэлөө. Дуушад өөһэнэй зохеолнуудые гүйсэдхэһэн байдаг. Балдан Гомбоев зугаад дуунуудай автор болоно. Тэдэнэй дунда буряад зондоо мэдээжэ «Хабарай дуун» Даша Дамбаевай үгэ дээрэ бии гээшэ. «Аажамхан таламнай ургыгаар һалбаржа, алтанхан хабарнай айлшалан ерэнхэй...»

Мүнөө Усть-Ордын арадай уран олзоборилгын түбтэ Балдан Гомбоев болон үндэр мэргэжэлтэй туршалгын дархан Надежда Виноградова хоёрой зохёоһон зэмсэгүүдэй үзэсхэлэн табигданхай. Энэ согсолбори соо буряад уянгата болон үлеэхэ зэмсэгүүдэй онсо жэшээнүүд оруулагдажа, мастерай ори ганса дизайнай шиидхэбэринүүд болон уран һайханай хараа бодол эли тодоор харуулагдана.

Хүндэтэ аха захатантай хүдэлхэ, харилсаха золтой байһан хүнүүд хэзээдэшье энэ бэлигтэй хүгжэмшэн, дархан, багша, алишье талаараа оюун эрдэмтэй, гүнзэгы бодолтой, һаруул сэдьхэлтэй хүнэй сэлмэг шарай мартахагүйл.